Uitgebreid zoeken

Docentenhandleiding Jonge Spoorzoekers

Met Jonge Spoorzoekers doen leerlingen historisch onderzoek naar de geschiedenis van mensen met een migratieverleden in hun eigen omgeving. Aan de hand van privéfoto's bevragen de leerlingen iemand uit hun familie- of kennissenkring over wat migratie voor hun dagelijks leven betekende. Zij plaatsen dit in een ruimere historische context en presenteren dit aan elkaar en/of de buitenwereld.

In Spoorzoekersprojecten gebruiken leerlingen oral history voor het zoeken naar sporen (verhalen) over migratie in 
hun eigen familie of omgeving onderzoeken leerlingen de impact op het leven van de geïnterviewde aan de hand van 
foto’s over het dagelijks leven 
proberen leerlingen deze verhalen te plaatsen in een ruimere historische context (van het 
land van herkomst in de tijd van vertrek en Nederland in de tijd van aankomst) 
presenteren en delen leerlingen hun werk in de klas, op school en/of in het lokale 
archief en/of op internet.

Spoorzoekersprojecten zijn ontwikkeld en uitgevoerd tussen 2014 en 2017 door docenten van verschillende scholen voor voortgezet onderwijs voor VMBO, HAVO en VWO, van brugklasproject tot en met profielwerkstuk. Het zijn boeiende en leerzame projecten, die raken aan veel van wat met met algemeen vormend (geschiedenis)onderwijs willen.

“Ik heb verhalen gehoord van mijn vader, die hij mij nog nooit eerder had verteld. Ik wist niet dat hij vroeger zo ondernemend en vrolijk was”.

“Mijn oma is trots op haarzelf en op mij, omdat ik haar leven als pionier in de Noordoostpolder heb vastgelegd.”

“Dit is het vetste dat ik ooit voor school heb gedaan”. 

Elk project - ook een Spoorzoekersproject - vergt voorbereiding waarbij een aantal beslissingen moet worden genomen. Hieronder volgen enkele suggesties en tips:

  • Bereid je goed voor, maar begin ook gewoon op een gegeven moment. ‘Driemaal is scheepsrecht’: in de praktijk leer je hoe concreet de opdrachten voor jouw leerlingen moeten zijn en hoe je zelf prettig met ze werkt.
  • Durf de leerlingen los te laten. Geef ze de gelegenheid om fouten te maken. Daar leren ze juist van (en dat geldt ook voor docenten!).
  • Vanwege de veelzijdigheid van de Spoorzoekersaanpak, is het van belang om bij elk project voor je leerlingen én voor jezelf te focussen op een beperkt aantal relevante aspecten: wat zijn je belangrijkste aandachtspunten en doelen? Dat kan verschillen afhankelijk van de samenstelling en het niveau van je klas.
  • Pas op voor teveel ‘goede bedoelingen’, met name in groepen met weinig leerlingen met een allochtone achtergrond. Voor elke leerling kan dit project inzicht geven in de eigen identiteit.

Voorbeeld: bij een bezoek met de klas aan het Verzetsmuseum spreekt de rondleidster voortdurend een Marokkaanse leerling aan met ‘daar kun jij toch ook trots op zijn?’.  Dat benadrukt de verschillen tussen leerlingen en kan de leerling juist buiten de groep zetten. Beschouw migratie dus liever als iets wat heel veel voorkomt en veel vormen heeft, en niet alleen betrekking heeft op ‘zichtbare’ migranten. Organiseer tentoonstellingen op school daarom liever naar thema dan naar land van herkomst.

Binnen het Spoorzoekersprojecten doen leerlingen historisch onderzoek naar de geschiedenis van mensen met een migratieverleden, in hun eigen familie of directe omgeving. Veelal aan de hand van privé-foto’s bevragen de leerlingen iemand over wat migratie voor hun dagelijkse leven heeft betekend. Het is voor veel leerlingen de eerste keer dat zij iemand interviewen en gebruik maken van oral history. Maar wat is oral history precies en hoe gebruik je dat wat in het geheugen van de persoon in kwestie ligt opgeslagen als historische bron? En veel praktischer: hoe benaderen leerlingen iemand, hoe leer je leerlingen vragen stellen, hoe zorg je ervoor dat leerlingen kritisch kijken naar de betrouwbaarheid van herinneringen en hoe leggen ze het gesprek vast en verwerken ze het? 

Privé albums van migranten “bieden een unieke blik op de geschiedenis van vestiging en inburgering, van aanpassing en cultuurbehoud, van identiteit en ondernemerschap. Weinig andere bronnen weten het dagelijks leven zo direct te treffen.” Deze tekst is terug te vinden bij de database van het Historisch Beeldarchief Migranten (HBM), dat een representatieve beeldcollectie van de geschiedenis van migranten in Nederland probeert aan te leggen. Door privé foto’s te gebruiken tijdens interviews, krijgen ook leerlingen de kans om een aanvulling te maken op het bestaande, veelal eenzijdige, beeldmateriaal over migranten (veelal gemaakt door fotojournalisten, in opdracht van een krant als beeld bij een artikel). Niet alleen verschaffen privé foto’s informatie over een bepaalde periode in de tijd of over een bepaalde bevolkingsgroep, ook maken deze foto’s (en de daarbij behorende verhalen) deel uit van de Nederlandse- en migratiegeschiedenis. 

Spoorzoekersprojecten lenen zich goed voor het onderzoeken door leerlingen van verschillende perspectieven op migratiegeschiedenis. Door bij de afronding van het project tijd en aandacht te besteden aan het presenteren van foto’s en verhalen met elkaar en/of met de buitenwereld, kunnen leerlingen reflecteren op verschillende perspectieven op geschiedenis die ze zelf hebben verzameld.

Iedereen heeft zijn eigen verhaal en eigen mening over hoe het ervaren is. Dat vond ik het meest interessant.”

(leerling 1e klas VWO, Cartesius Lyceum)

Je leert iets waar je weinig over weet, maar wat eigenlijk heel belangrijk is in de geschiedenis van Nederland.”

(leerling 1e klas VWO, Cartesius Lyceum) 

Daarnaast biedt de afrondende fase van het project gelegenheid om leerlingen in dialoog te laten gaan over aspecten van representativiteit, multiperspectiviteit en de rol van beeldvorming. Dit kan op school, binnen de klas of breder met de buitenwereld. Op deze pagina vind je een aantal mogelijkheden. 

Spoorzoekersprojecten zijn praktijkopdrachten met complexe, belangrijke en soms wat ongrijpbare onderwijsdoelen. Het gaat bijvoorbeeld om:


  • (historische) kennis en (historisch) denken en redeneren;
  • onderzoeksvaardigheden (vragen stellen, luisteren, informatie verzamelen en ordenen, presenteren, evalueren);
  • leren samenwerken;
  • studievaardigheden;
  • persoonlijke en maatschappelijke vorming.

Rubrics zijn daarvoor het meest geschikt. Op deze pagina vind je uitleg over het wat & waarom van rubrics, gebruiksmogelijkheden, een stappenplan om snel tot een goed en betrouwbaar beoordelingsmodel te komen en tips voor normering

Spoorzoekersprojecten zijn aanvankelijk ontwikkeld binnen het schoolvak geschiedenis, maar al snel ontdekten docenten dat deze zich goed lenen voor samenwerking met andere vakken. Dat kan op verschillende manieren. Daardoor kan lestijd worden gewonnen en/of het leren aan kwaliteit winnen. Er zijn telkens twee hoofdvarianten.

 Organisatorisch:

  • Met meerdere vakken een gezamenlijk project opzetten, uitvoeren en beoordelen
  • Afstemmen tussen vakken

Planning in de tijd

  • Gelijktijdig
  • Achtereenvolgens

Inhoudelijk

  • Inhoudelijke kennis van migratie
  • Vaardigheden

◦ Vakoverstijgende vaardigheden, zoals samenwerken, informatie verzamelen en ordenen, beeldvormen, presenteren, vragen stellen, luisteren en doorvragen etc.
◦ Denkvaardigheden vanuit het vak, zoals contextualiseren, interpreteren, denken over causaliteit en continuïteit & verandering, moreel oordelen etc.

Op deze pagina volgen enkel voorbeelden van mogelijkheden van inhoudelijke afstemming. Voor vakken als aardrijkskunde en maatschappijleer lijkt migratie explicieter in het programma te staan, bij geschiedenis meer impliciet (migratie is van alle tijden en een element bij meer dan de helft van de kenmerkende aspecten). Spoorzoekersprojecten en het schoolvak geschiedenis kunnen juist een mooie aanvulling zijn op aardrijkskunde en maatschappijleer, omdat het bij die vakken vaak om de meer algemene, generieke patronen gaat. Bij Spoorzoekersprojecten gaat het om unieke individuele verhalen, waarbij kan worden gekeken in hoeverre deze passen binnen de de algemene patronen of er juist van afwijken.

De interviews en foto’s die leerlingen verzamelen vormen een interessante aanvulling op bestaande erfgoedcollecties van archieven. De meeste fotocollecties van archieven bevatten foto-opdrachten en zijn gemaakt voor een journalistiek doel. Privéfoto’s bieden een unieke en aanvullende kijk op het dagelijks leven en kunnen een contrapunt vormen bij de overheersende beeldvorming over komst en vestiging. Leerlingen verzamelen binnen Spoorzoekersprojecten een minder bekend maar heel bepalend deel van de geschiedenis van Nederland.

De interviews en privéfoto’s die leerlingen verzamelen bieden de mogelijkheid om ook iets te leren over de vorming van erfgoedcollecties in musea en archieven. Over erfgoed als verschijnsel. Een Spoorzoekersproject leent zich goed voor een erfgoed benadering waarbij erfgoed niet als een gegeven wordt beschouwd, maar als het voorlopige resultaat van een voortdurend onderhandelingsproces waarin tal van (f)actoren een rol spelen. Het biedt leerlingen de mogelijkheid om kritisch te reflecteren op hoe collecties van archieven en musea tot stand komen.

Waarom is het expliciteren van de rol van leerlingen als erfgoed-makers belangrijk? Hoe kom je buiten de leerling-docent relatie bij dit project? Wat is de meerwaarde van samenwerking buiten de schoolmuren?

ICT-mogelijkheden kunnen Spoorzoekersprojecten verrijken, overzichtelijker maken of meer motiveren. In de Spoorzoekersprojecten tot nu toe werden de volgende tools ingezet:

Padlet

Padlet is een digitaal prikbord waarop (groepen) leerlingen foto’s, teksten, filmpjes kunnen zetten waardoor het materiaal gemakkelijker via de beamer klassikaal te vergelijken is.

QR-codes

Gebruik QR-codes en Soundcloud bij tentoonstellingen: via een QR-code krijgt de kijker op de smartphone toegang tot geluidsfragmenten, filmpjes etc. Tip: wijs enkele leerlingen aan als assistent bij het verlenen van hulp aan minder vaardige leerlingen. [Zie de instructies die werden gebruikt op het Stedelijk Gymnasium Schiedam in de map ‘Materiaal docenten’]

Soundcloud

Met de app Soundcloud kunnen leerlingen eenvoudig geluidsfragmenten opnemen, bewerken en eventueel toevoegen aan bijvoorbeeld Een bruikbare handleiding staat op https://help.soundcloud.com/hc/en-us/articles/115003450567-Recording-with-the-Android-app-

Youtube

Youtube leent zich goed voor het toegankelijk maken van filmpjes met beeld, geluid en (achtergrond) muziek. In een tentoonstelling in de klas of op school kunnen deze via QR-codes bij de foto’s toegankelijk worden gemaakt, zodat de kijker via de mobiele telefoon achtergrondinformatie kan krijgen bij de foto’s en/of teksten. Dit kan ok klassikaal via Padlet. [Zie bijvoorbeeld het literatuurproject op het Haganum in de map ‘Materiaal docenten’]

Google Classroom

Google Classroom is een digitaal middel met een aantal voordelen:

  • Het format dwingt je als docent bij het ontwerpen tot structuur, want de docent moet alles voor de leerlingen zichtbaar maken en al vooraf nadenken over vragen als: hoe kunnen de leerlingen verder werken en verdiepen?
  • Collega’s kunnen (mede-)eigenaar worden en je kunt daardoor beter en efficiënter samenwerken
  • Alles zit in dezelfde omgeving
  • Google Drive houdt zelf automatisch van alles mapjes bij (nadat je deze zelf hebt ingericht), waarmee je lessen online kunt zetten.
  • Je houdt je leerlingen beter bij de les: je kunt hen volgen in hun voortgang, je kunt differentiëren doordat leerlingen in een verschillend tempo kunnen werken en zich extra kunnen verdiepen in het onderwerp. Daarnaast kunnen leerlingen zelfstandig aan de slag, met het onderwerp (ook vanuit thuis). Verder is het fijn dat je deadlines kunt stellen aan verschillende opdrachten en dat alles voor de docent automatisch wordt geordend in verschillende mappen.
  • Er zijn uiteraard ook andere tools die deze taak op zich kunnen nemen, het voordeel van Google Classroom is dat alle andere middelen van Google handig integreren in dit programma (zoals YouTube) en dat je niet steeds bij verschillende programma's hoeft aan te melden.

Izitravel

Izitravel is een online programma waarmee leerlingen een audiotour kunnen maken. Daarbij wordt de audio ondersteund door tekst, afbeeldingen en video's die men zelf kan toevoegen.

Via dit programma ontwierpen leerlingen van het Teylingencollege in Noordwijkerhout rondleidingen door Leiden, waarbij omgevingsgeschiedenis en migratiegeschiedenis centraal stonden.

Docenten kunnen bij Spoorzoekersprojecten te maken krijgen met drie soorten verschillen:

1. niveau;
2. culturele verschillen;
3. leerlingen met problemen in het autistisch spectrum.


MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM