Uitgebreid zoeken

Oud-poolse migratie naar Nederland

Elk verhaal is uniek en anders. Mijn verhaal lijkt voor mij heel gewoon. Soms zelfs zo, dat je vergeet waarom je bent wie je bent.

Het verhaal van de geschiedenis van mijn familie begint ergens rond 1900, toen Polen verdeeld was tussen de toenmalige grootmachten Duitsland, Oostenrijk en Rusland. Polen bestond niet, de Poolse taal mocht niet onderwezen worden of officieel gesproken. De grens tussen de gebiedsdelen liep soms dwars door een stad heen, waardoor de loop van de geschiedenis van de mensen daar een totaal andere wending kon nemen. Sroda Wielkopolska was een stad die was verdeeld onder Duitsland en Rusland. De familie van Helena,mijn oma, kwam uit die stad. In mijn familie gaat het verhaal dat de moeder van mijn oma de Duitse Bijbel op school niet vasthield met haar blote handen, maar met de schort die ze aanhad. Zo waren dus de gevoelens van de overheersten voor hun overheersers. En toch.... op een dag moesten de jonggehuwden toch brood op de plank hebben en emigreerden ze naar Westfalen om daar te gaan werken. Ze waren niet de enige. Er was een levendige Poolse gemeenschap. Mijn overgrootouders van beide kanten kregen allen 12 kinderen. Mijn oma was de 10e en mijn opa, Leon, de 11e (mijn opa is trouwens nog in Polen geboren en op 6 jarige leeftijd naar Duitsland geëmigreerd met zijn ouders en enkele broers en zussen). Omdat er zoveel kinderen waren, moest mijn oma als kind enkele jaren bij haar oma in Polen wonen om uit de kost te zijn. Iets wat ze naar eigen zeggen soms heel moeilijk vond, met name de strengheid van een van de beide oma's.

Uiteindelijk ontmoetten mijn opa en oma elkaar vaker op feestjes van de Polen in het Ruhrgebied. Mijn opa was de charmate man met paraplu, lange jas en hoed. Maar oma wilde niets van hem weten. De tijd brak aan dat de families moesten opteren of ze een Duits paspoort wilden hebben(ik neem aan dat dat na W.O.I was). Een van de consequenties was, dat de zonen in het Duitse leger moesten dienen. Omdat de meesten van onze familie uiteindelijk nooit echt van hun nieuwe land waren gaan houden, besloten ze te emigreren naar Noord-Frankrijk. Daar runde mijn oma al gauw een winkel en zette ze een slagerij op. Mijn oma wist van aanpakken, iets wat ze haar hele leven heeft gedaan.

Mijn opa was inmiddels op zoek gegaan naar werk, anders dan wat hij had geleerd (,,dein Vater war gelernter Konditor" zei men tegen zijn kinderen). In zuid-Limburg, Nederland, was men op zoek naar mensen die in de staatsmijnen wilden werken en steenkool wilden opgraven. Mijn opa kwam terecht in Brunssum in een kosthuis voor jonge mijnwerkers. Nadat hij mij oma in Frankrijk nog een keer was tegengekomen en haar een aanzoek had gedaan, kwam zij, na de bruiloft daar, mee met hem (met een paar manden met potten en pannen en 2 koffers)en kregen ze een huisje in de 'kolonie' op de Steenbergstraat in Brunssum. Ze kregen eerst een dochter, met wie ze dolgelukkig waren. Zij ging naar naar Poolse school, maar leerde ook goed Nederlands, omdat mijn oma al snel met allerlei mensen bevriend raakte. Ook mijn oma leerde Nederlands en sprak het goed. Na 10 jaar wachten, kreeg de oudste eindelijk een zusje. En toen ook nog een broertje. Inmiddels gingen zij gewoon naar een Nederlandse school. Maar de Poolse gemeenschap was heel levendig, met zangkoren, kerken en een keur aan activiteiten die door de Poolse vereniging (waarvan mijn opa een van de oprichters was) werden georganiseerd. De kinderen spraken allen twee talen. Ze overleefden allen de Tweede Wereldoorlog . Wat er echter met vele anderen van de familie, die terug waren gegaan naar Polen, is gebeurd, weten we niet. De oorlog heeft een groot deel van de familie uit elkaar gerukt, zeker toen het communisme in Polen de communicatie moeilijk maakte.

Mijn opa wilde voor WOII altijd terug naar Polen. Ze hadden zelfs al grond gekocht en een tekening laten maken van hun nieuwe huis. Mijn oma reisde met mijn tante daadwerkelijk daarnaartoe. Maar het was 1938 en ze voorvoelde een zekere dreiging. Ze besloot terug te komen. De trein had vertraging.Mijn opa wist van niks. Uiteindelijk vonden ze elkaar weer en uit die hereniging werd mijn moeder geboren. Mijn grootouders zijn nooit definitief teruggegaan naar Polen. Mijn opa heeft Polen zelfs nooit meer teruggezien. Hij werd op zijn veertigste afgekeurd en heeft 12 jaar ziek thuis gelegen. Helaas overleed hij zonder dat ik hem heb leren kennen. Zijn droom, toen Polen niet lukte, was: Amerika. Een verwant had zelfs op een gegeven moment al papieren voor hen geregeld om te emigreren. Maar mijn oma heeft dat tegengehouden. Ze vond het goed zo en wilde niet nog verder van haar familie verwijderd worden.

Mijn moeder was een van de eerste immigrantenkinderen, die naar het gymnasium ging. Ze slaagde daarvoor en ging piano en schoolmuziek studeren in Maastricht en Brussel. Ze vond een baan op haar oude school in Heerlen en ontmoette daar een leuke collega, leraar godsdienst, met wie ze is getrouwd. Ik ben hun oudste dochter. Als kind logeerde ik vaak bij mijn Poolse oma. Die vertelde mij heel veel verhalen over vroeger. Helaas overleed ze toen ik pas 10 was. Maar ze heeft ons wel ervan doordrongen dat we er trots op moesten zijn dat we van Poolse afkomst waren, dat we Pools spraken (hoewel mijn jongere zus er vroeger niet zoveel voor voelde) en dat we moesten vechten om een plek te vinden in de maatschappij. Vechten, dat hebben ook mijn moeder, tante en oom gedaan. Het was niet altijd gemakkelijk om kind van immigranten (en van een vader die mijnwerker was), te zijn. Mijn oom spreekt nauwelijks nog Pools en zijn kinderen helemaal niet meer.

Tijdens mijn studie aan het conservatorium in Maastricht, heb ik er veel profijt van gehad dat ik Pools spreek en ook nu, met de nieuwe migratie van de Polen naar Nederland, vind ik het superleuk om met hen te kunnen praten. Mijn oma heeft het goed gedaan: ik schaam me totaal niet voor mijn Poolse afkomst. Ik ben er blij mee. Wel heb ik nooit behoefte eraan gehad om in Polen te wonen, maar ik voel een sterke band met dat land, de mensen en de taal en kom er graag voor vakantie en muzikale activiteiten.

In het verhaal van mijn familie zijn heel veel leemtes. Ik ben van plan om er onderzoek naar te doen om zoveel mogelijk in te kunnen vullen.

Polsko, ojczyzno moja, ty jestes jak zdrowie!


MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM